در مقالات پیشین با مفهوم بهرهوری و معدنکاری ناب آشنا شدیم و دیدیم که هدف اصلی این رویکرد، حذف فعالیتهایی است که بدون ایجاد ارزش، منابع سازمان را مصرف میکنند. اما پرسش مهم این است که این اتلافها در یک معدن دقیقاً در چه بخشهایی رخ میدهند و چگونه میتوان آنها را کاهش داد؟
واقعیت این است که اتلاف تنها به هدررفت مواد معدنی محدود نمیشود. هر زمان که زمان، تجهیزات، انرژی، سرمایه یا نیروی انسانی بدون ایجاد ارزش مصرف شود، نوعی اتلاف رخ داده است. شناسایی این موارد، نخستین گام در افزایش بهرهوری و کاهش هزینههای عملیاتی است.
توقف تجهیزات؛ یکی از پرهزینهترین اتلافها
ماشینآلات معدنی سرمایههای اصلی هر معدن هستند. هر ساعت توقف یک دستگاه حفاری، شاول، دامپتراک یا سنگشکن، علاوه بر کاهش تولید، هزینههای قابل توجهی نیز به سازمان تحمیل میکند.
بخش زیادی از این توقفها ناشی از برنامهریزی نامناسب، تأخیر در تعمیرات، کمبود قطعات یدکی یا ناهماهنگی بین واحدهای مختلف است. استقرار نظام مناسب نگهداری و تعمیرات و پایش مستمر وضعیت تجهیزات، نقش مهمی در کاهش این نوع اتلاف دارد.
انتظار؛ اتلافی که کمتر دیده میشود
در بسیاری از معادن، تجهیزات و نیروی انسانی بخشی از زمان خود را در انتظار سپری میکنند؛ انتظار برای بارگیری، تخلیه، دریافت مجوز، آماده شدن ماشینآلات یا تکمیل عملیات واحدهای دیگر. اگرچه این زمانها معمولاً در گزارشهای تولید کمتر مورد توجه قرار میگیرند، اما مجموع آنها میتواند بخش قابل توجهی از ظرفیت واقعی معدن را کاهش دهد. هماهنگی بهتر بین فرآیندها و برنامهریزی دقیقتر عملیات، مهمترین راهکار کاهش این اتلاف است.
جابهجاییهای غیرضروری
هرگونه حملونقل اضافی مواد، تجهیزات یا قطعات، علاوه بر افزایش مصرف سوخت و استهلاک ماشینآلات، زمان انجام عملیات را نیز افزایش میدهد. طراحی مناسب مسیرهای حمل، جانمایی صحیح تجهیزات و کاهش فاصلههای غیرضروری بین بخشهای مختلف معدن، از جمله اقداماتی هستند که میتوانند این نوع اتلاف را کاهش دهند.
دوبارهکاری و کاهش کیفیت
اجرای نادرست عملیات، خطا در حفاری، خردایش نامناسب یا تولید محصول خارج از مشخصات مورد نیاز، باعث میشود بخشی از فعالیتها دوباره انجام شوند. دوبارهکاری علاوه بر افزایش هزینه، زمان و مصرف انرژی، ظرفیت واقعی تولید را نیز کاهش میدهد. استانداردسازی روشهای کاری، آموزش کارکنان و کنترل مستمر کیفیت، مهمترین راهکارهای پیشگیری از این نوع اتلاف هستند.
مصرف بیش از حد منابع
انرژی، آب، سوخت، مواد مصرفی و قطعات یدکی از مهمترین منابع هر معدن محسوب میشوند. استفاده غیربهینه از این منابع، علاوه بر افزایش هزینههای تولید، آثار زیستمحیطی قابل توجهی نیز به همراه دارد. پایش مستمر مصرف منابع، تحلیل شاخصهای عملکرد و استفاده از تجهیزات با راندمان مناسب، به کاهش این نوع اتلاف کمک میکند.
چگونه اتلافها را شناسایی کنیم؟
نخستین گام، اندازهگیری دقیق عملکرد فرآیندها است. بدون دادههای قابل اعتماد، تشخیص محل اتلافها دشوار خواهد بود. بررسی شاخصهایی مانند زمان توقف تجهیزات، میزان مصرف انرژی، زمان انتظار، نرخ دوبارهکاری و بهرهوری ماشینآلات، تصویر روشنی از وضعیت موجود ارائه میدهد. در کنار اندازهگیری، مشارکت کارکنان نیز اهمیت زیادی دارد. بسیاری از افرادی که بهطور مستقیم در عملیات معدن فعالیت میکنند، بهتر از هر شخص دیگری فرصتهای بهبود و منابع اتلاف را میشناسند و میتوانند پیشنهادهای ارزشمندی برای اصلاح فرآیندها ارائه دهند.
جمعبندی
اتلاف در معادن تنها به معنای هدررفت ماده معدنی نیست، بلکه هرگونه مصرف غیرضروری زمان، انرژی، تجهیزات، سرمایه و توان نیروی انسانی را نیز در بر میگیرد. کاهش این اتلافها، بدون نیاز به سرمایهگذاریهای سنگین، میتواند بهرهوری، سودآوری و توان رقابتی شرکتهای معدنی را به شکل محسوسی افزایش دهد.
رضیه میرجلیلی؛ کارشناس توسعه سازمانی شرکت صنعت و معدن یزد یوتاب
بدون دیدگاه